Almanya Bavyera Bölge İdare Mahkemesince Verilen Kararın İncelemesi

Türk Kökenli Bir Askerin Ordudan İlişiğinin Kesilmesi Sonrasında Almanya Bavyera Bölge İdare Mahkemesince Verilen Kararın İncelemesi

I. İncelenen Kararın Kısa Özeti ve Hukuki Çerçevesi

İncelenen karar, Bavyera İdare Yüksek Mahkemesi (BayVGH) tarafından verilen ve bir sözleşmeli askerin (§ 55 Abs. 5 SG) “anayasal sadakat yükümlülüğünü” (§ 8 SG) ihlal ettiği iddiasıyla derhal ordudan çıkarılmasına ilişkin işlemin yürütmesinin durdurulmasına ilişkindir (BayVGH, 19.12.2025, 6 CS 25.1792).

Mahkeme, idarenin dayandığı olguların (aşırıcılıkla ilişkilendirilen cami ziyareti, ATIB bağlantılı olduğu iddia edilen spor kulübü, Islamic Relief bağışı, Ermeni soykırımı ve Kürt gruplar hakkındaki beyanlar vb.) en fazla “şüphe” doğurduğunu, ancak § 55 Abs. 5 SG bakımından aranan ispat standardını karşılamadığını tespit etmiştir (par. 13–15, 51–53).

Kararın merkezinde şu ilke yer almaktadır:

Anayasal sadakatsizlik gibi ağır sonuç doğuran bir isnat, ancak “neredeyse kesinlik” derecesinde ispatlanmış somut davranışlarla temellendirilebilir; soyut kanaat ve şüphe yeterli değildir. (par. 14)

II. Alman Hukukunda “Anayasal Sadakat” Yükümlülüğünün Niteliği

1. Normatif Dayanak

a) Soldatengesetz (SG) § 8 – Anayasal Sadakat Yükümlülüğü

“Der Soldat ist verpflichtet, die freiheitliche demokratische Grundordnung im Sinne des Grundgesetzes anzuerkennen und durch sein gesamtes Verhalten für ihre Erhaltung einzutreten.” (Asker, Anayasa anlamında özgür demokratik temel düzeni tanımak ve tüm davranışlarıyla onun korunması için çaba göstermekle yükümlüdür.)

Mahkeme, askerin anayasal sadakat yükümlülüğünü § 8 SG üzerinden tanımlamaktadır (par. 16–18): Mahkemenin yorumu: Bu hüküm niyete veya iç düşünceye değil, dış dünyaya yansıyan, objektif olarak tespit edilebilir davranışlara yöneliktir (karar, par. 18).

Asker:

• Özgür demokratik temel düzeni kabul etmek,
• Tüm davranışlarıyla bu düzeni savunmak zorundadır.

Mahkeme özellikle vurgular:

• Bu yükümlülük “iç düşünceye” değil,
• Dışa yansıyan, objektif olarak gözlemlenebilir davranışlara ilişkindir (par. 18).

Dolayısıyla Alman hukukunda:

“Kişinin zihninde ne düşündüğü” değil, anayasal düzene karşı fiilen ne yaptığı belirleyicidir.

b) Soldatengesetz (SG) § 55 Abs. 5 – Derhal Çıkarma

“Ein Soldat auf Zeit kann während der ersten vier Dienstjahre fristlos entlassen werden, wenn er seine Dienstpflichten schuldhaft verletzt hat und sein Verbleiben in seinem Dienstverhältnis die militärische Ordnung oder das Ansehen der Bundeswehr ernstlich gefährden würde.”(İlk dört hizmet yılı içinde bir sözleşmeli asker, hizmet yükümlülüklerini kusurlu şekilde ihlal etmişse ve görevde kalması ordunun düzenini veya itibarını ciddi biçimde tehlikeye düşürecekse, derhal görevden çıkarılabilir.)

Mahkeme bu hükümle ilgili şu ilkeyi koymaktadır:

Bu kadar ağır sonuç doğuran bir işlem için, “mit an Sicherheit grenzender Wahrscheinlichkeit” yani neredeyse kesinlik derecesinde ispat gerekir. Salt şüphe asla yeterli değildir. (karar, par. 14)

2. İdare, askeri hangi eylemlere dayanarak işten çıkarmıştır? (Gerekçeler)

İdare (Bundesamt), askerin anayasal düzene sadakat yükümlülüğünü (§ 8 SG) ihlal ettiğini ileri sürerek şu olgulara dayanmıştır (bkz. özellikle § 7, § 15, § 19–50):

• Ülkücü hareket / ATIB bağlantısı şüphesi: ATIB ile bağlantılı olduğu iddia edilen okçuluk kulübüne gitmesi (par. 7, 42–50)
• Aşırıcılıkla ilişkilendirilen camiye gitmesi: Salih Sanli Camii ziyaretleri (Tablighi Jama’at ile bağlantılı olduğu iddia edilen yer) (par. 4, 34–41)
• Islamic Relief’e bağış yaptığına dair beyanlar (Hamas/Müslüman Kardeşler bağlantısı şüphesi) (par. 29–33)
• Ermeni soykırımı hakkında “relativize edici” açıklamalar (par. 20–23)
• Kürt gruplar (PKK, YPG, SDF vs.) hakkında sert ve genelleyici ifadeler (par. 24–28)
• Bu konularda çelişkili beyanlar vermesi ve gerçeği gizlediği şüphesi (özellikle par. 39, 48)

İdareye göre bu tablo, askerin: “ırkçılık, antisemitizm ve İslamizm içeren Ülkücü ideolojiye yakın olduğunu” ve § 8 SG’deki anayasal sadakat yükümlülüğünü ihlal ettiğini gösteriyordu (par. 7).

3. İhlalin Ağırlık Derecesi

Mahkemeye göre, § 8 SG’nin ihlali, askerin işleyebileceği en ağır hizmet ihlallerinden biridir (par. 18).

Ancak tam da bu nedenle:

• İhlalin varlığı çok sıkı bir ispat standardına tabidir (par. 14).
• § 55 Abs. 5 SG uyarınca derhal çıkarma için:

“Mit an Sicherheit grenzender Wahrscheinlichkeit” yani neredeyse kesinlik derecesinde ispat gerekir (par. 14).

Bu şu anlama gelir:

• ❌ “Güçlü şüphe” yetmez
• ❌ “İstihbarî değerlendirme” tek başına yetmez
• ❌ “Çevresi problemli” demek yetmez
• ✅ Somut, açık, kanıtlanmış anayasa karşıtı davranış gerekir

III. Mahkemenin Somut Olayda Uyguladığı Ölçütler

Mahkeme, idarenin ileri sürdüğü her unsuru tek tek ele almış ve şu sonuca varmıştır:

• Ermeni soykırımı hakkındaki açıklamalar → Mahkeme, bu açıklamaların ahlaken veya siyasi olarak tartışmalı olabileceğini; ancak bunların açık bir anayasa düşmanı ideolojinin savunusu anlamına gelmediğini belirtti. Ayrıca bazı beyanların sorgu ortamında söylenmiş olması ve kişinin sonradan görüş değiştirdiğini söylemesi de dikkate alındı. Politik olarak sorunlu olabilir, ama § 8 SG ihlali kesin değil (par. 20–23)
• Kürt gruplar ve Suriye hakkındaki görüşler → Türkiye yanlısı ya da Alman hükümetinin dış politika çizgisinden farklı bir görüşe sahip olmak, tek başına anayasal düzene düşmanlık anlamına gelmez. Yanlış veya tartışmalı siyasi görüşler, anayasal sadakatsizlik ile aynı şey değildir. Tartışmalı, fakat ırkçı/anayasa düşmanı olduğu kesin değil (par. 24–28)
• Islamic Relief bağışları → Bir yardım kuruluşuna bağış yapmak, o kuruluşun olası tüm tartışmalı bağlantılarını bildiği anlamına gelmez. Bağışın bilinçli şekilde anayasa karşıtı bir yapıyı desteklemek amacıyla yapıldığı ispatlanamamıştır. Bağlantıları bildiği ispatlı değil (par. 29–33)
• Salih Sanli Camii ziyaretleri → Bir camiye gitmek, o caminin bir istihbarat raporunda geçmesi nedeniyle kişiyi anayasa düşmanı yapmaz. İbadet özgürlüğü anayasal bir haktır. Kişinin camide aşırılık yanlısı faaliyet yürüttüğüne dair kanıt yoktur. Ziyaret var, fakat orada açıkça aşırıcı faaliyetlere katıldığı ispatlı değil (par. 34–41)
• ATIB ile ilişkili olduğu iddia edilen Okçuluk spor kulübü → Bir spor kulübüne gitmek, otomatik olarak ideolojik örgüt üyeliği anlamına gelmez. Kulübün gerçekten ATIB tarafından yönlendirildiği ve askerin ideolojik faaliyet yürüttüğü yeterli kesinlikle kanıtlanamamıştır. Temas var, ama bilinçli ideolojik yakınlık kesin değil (par. 42–50)

IV. Sonuç

“Tüm bu unsurlar birlikte bile değerlendirildiğinde, sadece güçlü bir şüphe vardır;
ama § 8 SG’nin ihlal edildiği kesin olarak ispatlanmış değildir.” (par. 51–53)

Bu yüzden:

• § 55 Abs. 5 SG şartları oluşmamıştır
• İdarenin işlemi hukuka aykırı görünmektedir
• Yürütmenin durdurulması kararı doğrudur (par. 13, 15)

V. Türk Hukukunda 15 Temmuz Sonrası Uygulama ile Karşılaştırma

1. Türkiye’de Hakim Olan Yaklaşım

15 Temmuz sonrası dönemde:

• “Devlete sadakat yükümlülüğünün ihlali”
• “Terör örgütleriyle iltisak/irtibat” gibi kavramlar, çoğu zaman:
• ❗ Soyut değerlendirmeler,
• ❗ İstihbarî raporlar,
• ❗ Dolaylı sosyal çevre ilişkileri,
• ❗ Şüphe ve kanaatler

üzerinden kamu görevinden çıkarma veya meslekten ihraç için yeterli görülmüştür.

İdare mahkemeleri ve çoğu zaman Danıştay da:

“İdarenin takdir yetkisi”, “kamu güvenliği”, “devletin kendini koruma refleksi”
gibi gerekçelerle ispat standardını ciddi biçimde düşürmüştür.

2. Alman Kararıyla Temel Fark

Bu Alman kararında ise:

• ✅ Şüphe ile yaptırım arasına kalın bir çizgi çekilmektedir (par. 14)
• ✅ İspat yükü idareye açık biçimde yüklenmektedir
• ✅ Anayasal sadakat ihlali, cezaya yakın bir ciddiyetle ele alınmaktadır
• ✅ Kişinin kariyerini bitiren bir işlem için “yüksek ispat standardı” zorunlu görülmektedir

Özetle:

VI. “Anayasal Sadakat” Kavramının Maddi İçeriği (Alman Mahkemesine Göre)

Mahkemenin çizdiği çerçeveye göre (par. 16–18):

Anayasal sadakate aykırılık ancak şu hallerde söz konusu olur:

• Kişinin:
  • Anayasal düzeni ortadan kaldırmayı hedefleyen amaçları aktif biçimde desteklemesi, veya
  • Bu tür hareketlerle arasına açık ve net bir mesafe koymaması, ve
  • Bunun dış dünyaya yansıyan somut davranışlarla ortaya konulması

Buna karşılık:

• ❌ Problemli çevrelerde bulunmak
• ❌ Tartışmalı politik görüşler taşımak
• ❌ Şüpheli kurumlara gitmiş olmak
• ❌ İstihbarî değerlendirmelerde adının geçmesi

Tek başına anayasal sadakatsizlik sayılmaz (par. 41, 50, 52).

VII. Sonuç: Bu Kararın Türk Hukuku Açısından Önemi

Bu karar, şu temel ilkeleri net biçimde ortaya koymaktadır:

1. Anayasal sadakat ihlali, istisnai ve ağır bir isnattır.
2. Bu isnat, ancak çok yüksek bir ispat standardıyla temellendirilebilir.
3. Şüphe, kanaat, dolaylı bağlar meslekten çıkarma için yeterli değildir.
4. Yargısal denetim, idarenin güvenlik söylemi karşısında geri çekilmemelidir.

Türkiye bağlamında okunduğunda bu karar, özellikle:

• KHK ihraçları,
• Güvenlik soruşturması/arka plan taraması,
• “İltisak/irtibat” gerekçeli kamu görevinden çıkarmalar

bakımından, “ispat standardı”, “somut fiil”, “orantılılık” ve “masumiyet karinesi” ekseninde çok güçlü bir karşılaştırmalı argüman zemini sunar.

Anayasal sadakat, ceza hukukuna yakın bir ispat ciddiyetiyle değerlendirilir. Şüpheyle meslek bitmez.

Hukuk Çalışma Grubu


Referans :